ประวัติตำบลนาแก

              ตำบลนาแกเป็นตำบลเก่าแก่มีมานานแล้ว แต่ชื่อนาแก เป็นชื่อใหม่ คือเมื่อมีการตั้งตำบลในสมัยรัชกาลแห่งกรุงรัตนโกสินทร์คนที่อาศัยในเขตนี้เห็นว่าหัวไร่ ปลายนา มีต้นสะแกมากที่สุด จึงเอาคำมาว่า นา กับต้นสะแก มารวมกันเป็น นาแก สืบมาตราบเท่าทุกวันนี้

              เดิมทีเดียวตำบลนาแก มีความเจริญรุ่งเรืองแถบบ้านแม่แป้น ( หมู่ 5) และบ้านแม่ฮ่าง (หมู่ 4) ที่บริเวณดังกล่าวกว้างขวางมาก เป็นเมืองโบราณชื่อว่า เวียงแป้น ปัจจุบันยังปรากฏซากปรักหักพังอยู่ทั่วไป ภูมิประเทศใกล้ภูเขา มีต้นน้ำลำธารใส ไหลเย็น พืชพันธุ์ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ที่นี่มีเรื่องเล่าว่า เป็นเมืองเก่าแก่สมัยขอมเรืองอำนาจ สังเกตได้จากโบราณสถานสิ่งก่อสร้าง และพระพุทธรูปเป็นศิลปะขอม ต่อมาได้เป็นเมืองรุ่งเรืองรุ่นราวคราวเดียวกันกับเมืองเวียงบน คือ อำเภองาว ปัจจุบันเฉพาะที่บ้านแม่ฮ่างเป็นเมืองเก่าสมัยคนไทยอพยพมาจากเมืองเชียงแสน ได้มาสร้างบ้านแปงเมืองอยู่ที่นี่ราว พ.ศ. 1702 บริเวณนี้เคยเรียกว่า เวียงแป้น วัดเก่าแก่มีเหลือแต่ซาก ได้แก่ วัดพรหมมินทร์ วัดกู่ผาเฮือน (ที่แม่หิน) เคยมีเรื่องเล่าขานกันว่า บริเวณบ้านแม่แป้น แม่ฮ่าง มีต้นเสียงพิณพาทย์ เสียงปี่ เสียงซึง ประโคมขับกล่อมอยู่ระงมทั่วป่า โดยเฉพาะวันพระวันโกน คนรุ่นต่อมาไม่มีใครกล้าเข้ามาอาศัย จึงปล่อยให้รกร้างว่างเปล่า อยู่เป็นเวลานาน

              สำหรับหมู่ 1 บ้านทุ่งศาลา เล่ากันว่า อดีตมีชื่อเรียกกันว่า เวียงศีระ และหมู่ 2 บ้านหนองเหียง เดิมในอดีตมีการพบเขียงทองคำในบริเวณนี้ จึงเรียกกันว่า หนองเขียง และปัจจุบันได้ตั้งชื่อหมู่บ้านเพี้ยนมาเป็น บ้านหนองเหียง

              ต่อมาเมื่อมีการตั้งบ้านเมือง หัวหน้าคนไทยที่มาตั้งถิ่นฐาน คนแรก นามว่า “ พ่อแสนวงค์ ” ลูก ๆ หลาน ๆ ที่ปกครองต่อ ๆ มามี “ ท้าวมาลัย ” เล่ากันว่าท่านผู้นี้มีอุปนิสัยรักสวย ใจคอเยือกเย็น ราว พ.ศ. 2445 เมื่อมีการตั้งเจ้าแคว้น ชาวบ้านจึงเลือกเท้ามาลัยขึ้นเป็น (เจ้าแคว้น เทียบได้กับ กำนัน ) ต่อมาท้าวมาลัย ได้เป็นว่าที่ “ ขุนนาแกกิติลักษณ์ ” เป็นต้นตระกูลของนามสกุล ใจเย็น

*** เอกสารอ้างอิง จากประวัติศาสตร์ รวบรวมโดย “ โพธิ์แซมลำเจียก ” พ.ม. , น.พ. ***